ზოგი ბავშვისთვის მათემატიკა განსაკუთრებით რთული საგანია, მიუხედავად იმისა, რომ სხვა მიმართულებებში სერიოზული სირთულე შეიძლება საერთოდ არ ჰქონდეს. ახალი ნეირომეცნიერული კვლევა მიუთითებს, რომ ამის მიზეზი მხოლოდ ცოდნის ნაკლებობა ან არასაკმარისი ვარჯიში არ არის. მეცნიერების შეფასებით, განსხვავება შეიძლება იმაში მდგომარეობდეს, თუ როგორ ამუშავებს ბავშვი რიცხვებით წარმოდგენილ ინფორმაციას და როგორ რეაგირებს შეცდომებზე პრობლემის გადაჭრის პროცესში.

კვლევამ, რომელიც მეორე და მესამე კლასის მოსწავლეებში ჩატარდა, აჩვენა, რომ მათემატიკური სწავლის სირთულეების მქონე ბავშვები ამოცანებს სხვაგვარად უდგებიან, ვიდრე მათი თანატოლები, რომლებსაც მათემატიკაში მსგავსი დაბრკოლება არ აქვთ. განსაკუთრებით საგულისხმო აღმოჩნდა ის გარემოება, რომ ეს სხვაობა მკვეთრად ჩანს მაშინ, როცა ბავშვები ციფრებთან მუშაობენ, თუმცა მნიშვნელოვნად მცირდება, როცა იგივე რაოდენობა წერტილებით არის წარმოდგენილი.

რა შეისწავლეს მეცნიერებმა

კვლევის ფარგლებში ბავშვებს აჩვენებდნენ ორ რიცხვს 1-დან 9-მდე და სთხოვდნენ, რაც შეიძლება სწრაფად და ზუსტად დაესახელებინათ უფრო დიდი რიცხვი. ამავდროულად, მკვლევრები აკვირდებოდნენ როგორც რეაგირების სიჩქარესა და ქცევით თავისებურებებს, ისე ტვინის აქტივობას MRI სკანირების საშუალებით.

მეცნიერების მიზანი მხოლოდ ის არ ყოფილა, ვინ უფრო მეტ სწორ პასუხს გასცემდა. მათ აინტერესებდათ, როგორ უახლოვდებოდნენ ბავშვები ამოცანას: რამდენად ფრთხილად იღებდნენ გადაწყვეტილებას, როგორ რეაგირებდნენ შეცდომის შემდეგ და იცვლებოდა თუ არა მათი ქცევა შემდეგ მცდელობებში. სწორედ ამ უფრო ღრმა ანალიზმა გამოავლინა ისეთი განსხვავებები, რომლებიც მხოლოდ სწორი და არასწორი პასუხების დათვლით შესაძლოა საერთოდ შეუმჩნეველი დარჩენილიყო.

რა განსხვავება გამოჩნდა

კვლევის მიხედვით, მათემატიკური სწავლის სირთულეების მქონე ბავშვები პასუხის გაცემისას ნაკლებ სიფრთხილეს იჩენდნენ. გარდა ამისა, შეცდომის დაშვების შემდეგ ისინი ტემპს არ ანელებდნენ ისე, როგორც ეს ტიპური მათემატიკური უნარების მქონე ბავშვებში დაფიქსირდა. სხვა სიტყვებით, მათთვის ამოცანის შესრულება უფრო ნაკლებად იყო დაკავშირებული შეცდომის გააზრებასთან და შემდგომი პასუხის კორექტირებასთან.

ეს თავისებურება მნიშვნელოვანია, რადგან მათემატიკაში წარმატება მხოლოდ სწორი პასუხის ცოდნას არ ნიშნავს. ხშირად გადამწყვეტი ხდება ისიც, თუ რამდენად კარგად შეუძლია მოსწავლეს საკუთარი მოქმედების კონტროლი, შეცდომის შემჩნევა და სტრატეგიის შეცვლა. სწორედ ამ პროცესებში დაინახეს მკვლევრებმა მნიშვნელოვანი სხვაობა ორ ჯგუფს შორის.

როდის ქრება ეს განსხვავება

კვლევის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო დასკვნა უკავშირდება იმას, რომ განსხვავებები მნიშვნელოვნად შემცირდა, როდესაც ბავშვებს იგივე ტიპის დავალებები ციფრების ნაცვლად წერტილებით შესთავაზეს. მაგალითად, მათ აღარ უწევდათ არაბული ციფრების შედარება; ამის ნაცვლად ხედავდნენ რაოდენობებს ვიზუალური ნიშნების ფორმით.

ეს შედეგი მიუთითებს, რომ სირთულე შეიძლება ყოველთვის არ იყოს უშუალოდ რაოდენობის აღქმაში. უფრო ზუსტად, პრობლემა შესაძლოა დაკავშირებული იყოს სიმბოლურ დამუშავებასთან — იმასთან, თუ როგორ აღიქვამს და ამუშავებს ბავშვი ციფრებს როგორც აბსტრაქტულ ნიშნებს. სწორედ ამიტომ მიიჩნევენ მკვლევრები, რომ მათემატიკური სირთულეების უკეთ გასაგებად აუცილებელია არა მხოლოდ შედეგის, არამედ ინფორმაციის წარმოდგენის ფორმის გათვალისწინებაც.

რას აჩვენებს ტვინის სკანირება

MRI მონაცემების ანალიზმა აჩვენა, რომ პასუხის გაცემისას ნაკლები სიფრთხილე უკავშირდებოდა შედარებით დაბალ აქტივობას ტვინის ერთ უბანში, რომელსაც middle frontal gyrus ეწოდება. ეს ნაწილი დაკავშირებულია როგორც რიცხვების დამუშავებასთან, ასევე ყურადღების კონცენტრაციასთან, იმპულსების კონტროლსა და სიტუაციის ცვლილებაზე მორგებასთან.

კვლევამ ასევე აჩვენა, რომ შეცდომის შემდეგ ტემპის არ შემცირება უკავშირდებოდა შედარებით დაბალ აქტივობას anterior cingulate cortex-ში. ეს ტვინის უბანი ცნობილია იმით, რომ მონაწილეობს შეცდომების დაფიქსირებასა და შესრულების მონიტორინგში. სწორედ ამიტომ კვლევის ავტორები ვარაუდობენ, რომ მათემატიკური სირთულეები მხოლოდ „რიცხვების ცუდად ცოდნით“ არ აიხსნება და მასში უფრო ფართო კოგნიტური მექანიზმებიც მონაწილეობს.

რას ნიშნავს ეს განათლებისთვის

კვლევის შედეგები მიანიშნებს, რომ მათემატიკის სწავლებისას ერთიანი მიდგომა ყველა ბავშვისთვის საკმარისი არ არის. თუ გარკვეული სირთულე დაკავშირებულია სიმბოლურ დამუშავებასთან და თვითკონტროლის მექანიზმებთან, მაშინ ეფექტიანი შეიძლება იყოს ისეთი სწავლების მეთოდები, რომლებიც პრობლემას მხოლოდ საბოლოო პასუხის დონეზე არ უყურებს.

პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ სასწავლო პროცესში მეტი ყურადღება შეიძლება დაეთმოს ვიზუალურ წარმოდგენებს, რაოდენობების არა მხოლოდ ციფრებით, არამედ ხატოვანი ან საგნობრივი ფორმებით გაცნობას, ასევე იმაზე მუშაობას, თუ როგორ აკვირდება ბავშვი საკუთარ შეცდომას და როგორ ცვლის სტრატეგიას. ასეთი მიდგომა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი შეიძლება აღმოჩნდეს ადრეულ კლასებში, როდესაც მათემატიკური საფუძვლები ყალიბდება.

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი მშობლებისა და მასწავლებლებისთვის

მათემატიკაში ჩამორჩენა ხშირად მცდარად აღიქმება როგორც მოტივაციის ნაკლებობა ან უყურადღებობა. თუმცა მსგავსი კვლევები აჩვენებს, რომ ზოგ შემთხვევაში საქმე ბევრად უფრო რთულ პროცესებთან გვაქვს. ბავშვი შეიძლება გულწრფელად ცდილობდეს, მაგრამ მისი ტვინი ციფრებთან მუშაობისას ინფორმაციას სხვაგვარად ამუშავებდეს.

ამიტომ მშობლებისა და მასწავლებლებისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, მათემატიკური სირთულე მხოლოდ „სწავლის პრობლემად“ არ შეაფასონ. ხშირად უფრო შედეგიანია ისეთი გარემოს შექმნა, სადაც ბავშვი სხვადასხვა ფორმით იღებს იმავე ინფორმაციას, აქვს შეცდომის გააზრების დრო და სწავლობს პრობლემის გადაჭრის ალტერნატიულ გზებს.

დასკვნა

ახალი კვლევა კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ მათემატიკური უნარები მხოლოდ ერთ კონკრეტულ ფაქტორზე არ არის დამოკიდებული. მათზე გავლენას ახდენს როგორც რიცხვების სიმბოლური აღქმა, ისე ყურადღების, შეცდომის მონიტორინგისა და ქცევის რეგულირების მექანიზმები. ეს ნიშნავს, რომ ბავშვების ნაწილი მათემატიკაში სირთულეებს არა იმიტომ აწყდება, რომ ნაკლებად ცდილობს, არამედ იმიტომ, რომ მათთვის რიცხვებთან მუშაობა განსხვავებულ კოგნიტურ პროცესებს მოითხოვს.

სწორედ ამიტომ, რაც უფრო კარგად გავიგებთ ამ განსხვავებებს, მით უფრო რეალური გახდება ისეთი სწავლების მეთოდების შექმნა, რომლებიც თითოეული ბავშვის საჭიროებას მოერგება და მათემატიკას ნაკლებად დამთრგუნველ, უფრო გასაგებ საგნად აქცევს.

წყარო: Science News